Uống cà phê, nước tăng lực trong mùa thi: Lợi bất cập hại

Mùa thi tốt nghiệp THPT là giai đoạn quan trọng đối với học sinh lớp 12. Đây là thời điểm các em phải tập trung cao độ cho việc ôn tập, làm đề, hệ thống kiến thức và chuẩn bị tâm lý bước vào kỳ thi. Vì muốn tỉnh táo hơn, học được lâu hơn, nhiều học sinh có thói quen tìm đến cà phê, trà đậm hoặc nước tăng lực như một cách “chống buồn ngủ” trong những ngày ôn thi căng thẳng.

Ở một mức độ nhất định, caffeine trong cà phê có thể giúp con người tỉnh táo tạm thời, giảm cảm giác buồn ngủ và tăng sự tập trung trong thời gian ngắn. Chính vì vậy, nhiều em nghĩ rằng uống cà phê hoặc nước tăng lực là cách nhanh nhất để kéo dài thời gian học, nhất là vào buổi tối hoặc những ngày gần thi. Tuy nhiên, nếu sử dụng không đúng cách, những thức uống này có thể gây tác dụng ngược, khiến cơ thể mệt mỏi hơn, tinh thần căng thẳng hơn và chất lượng học tập giảm đi.

Điều đáng lo ngại là nhiều học sinh không chỉ uống một ít để tỉnh táo, mà có thể dùng liên tục trong ngày, uống vào buổi chiều tối, thậm chí uống nước tăng lực thay cho nghỉ ngơi. Khi đó, cơ thể không thật sự khỏe hơn mà chỉ đang bị “ép” phải tỉnh táo trong khi đã mệt. Sự tỉnh táo do caffeine mang lại thường chỉ là tạm thời. Sau giai đoạn hưng phấn ngắn, các em có thể rơi vào trạng thái mệt lả, khó tập trung, bồn chồn, tim đập nhanh, đau đầu hoặc khó ngủ.

Giấc ngủ là một phần rất quan trọng của quá trình học tập. Khi ngủ đủ, não bộ có thời gian nghỉ ngơi, sắp xếp và ghi nhớ kiến thức. Ngược lại, nếu học sinh thường xuyên thức khuya, ngủ ít, rồi dùng cà phê hoặc nước tăng lực để chống buồn ngủ, khả năng tiếp thu và ghi nhớ có thể bị ảnh hưởng. Các em có thể ngồi trước bàn học rất lâu, nhưng đầu óc không còn đủ tỉnh táo để hiểu sâu, nhớ lâu và làm bài hiệu quả.

Một số học sinh nghĩ rằng “càng gần thi càng phải học nhiều, ngủ ít cũng được”. Thực tế, học trong trạng thái cơ thể kiệt sức không phải là học hiệu quả. Một đêm thức khuya có thể làm các em cảm thấy mình đã cố gắng rất nhiều, nhưng hôm sau lại uể oải, thiếu tập trung, dễ cáu gắt và dễ quên bài. Đặc biệt, nếu sử dụng cà phê hoặc nước tăng lực vào buổi tối, các em có thể khó ngủ, ngủ không sâu, sáng hôm sau thức dậy trong trạng thái nặng nề. Vòng lặp “mệt – uống để tỉnh – khó ngủ – lại mệt” có thể kéo dài và làm sức khỏe suy giảm trước kỳ thi.

Nước tăng lực còn là thức uống cần được thận trọng hơn. Ngoài caffeine, nhiều loại nước tăng lực còn có lượng đường cao và một số chất kích thích khác. Khi uống, học sinh có thể cảm thấy tỉnh táo, hưng phấn nhanh, nhưng sau đó dễ mệt, khát nước, hồi hộp hoặc bồn chồn. Nếu dùng thường xuyên, nhất là khi đang căng thẳng, mất ngủ hoặc ăn uống thất thường, cơ thể có thể bị quá tải. Với những học sinh có bệnh lý tim mạch, rối loạn lo âu, đau dạ dày, mất ngủ kéo dài hoặc đang dùng thuốc, việc sử dụng các loại thức uống chứa nhiều caffeine càng cần phải cẩn trọng.

Trong mùa thi, điều học sinh cần không phải là “ép mình tỉnh táo bằng mọi cách”, mà là giữ cho cơ thể đủ khỏe để học và thi tốt. Cà phê hay nước tăng lực không thể thay thế giấc ngủ, bữa ăn đầy đủ, thời gian nghỉ ngơi và phương pháp học tập khoa học. Một cơ thể mệt mỏi không thể là nền tảng cho một trí óc minh mẫn. Muốn học tốt, các em cần biết chăm sóc bản thân trước khi đòi hỏi bản thân phải cố gắng nhiều hơn.

Thay vì lạm dụng cà phê hoặc nước tăng lực, học sinh có thể chọn những cách lành mạnh hơn để duy trì sự tỉnh táo. Các em nên ngủ đủ giấc, đặc biệt là trong những ngày sát kỳ thi; ăn uống đúng bữa, không bỏ bữa sáng; uống đủ nước; dành vài phút vận động nhẹ sau mỗi khoảng thời gian học tập; học theo từng chặng ngắn thay vì ngồi quá lâu liên tục. Khi cảm thấy quá buồn ngủ, cách tốt nhất không phải lúc nào cũng là uống thêm cà phê, mà có thể là nghỉ ngơi ngắn, hít thở sâu, rửa mặt, đi lại nhẹ nhàng hoặc ngủ một giấc ngắn để cơ thể phục hồi.

Nếu học sinh đã quen uống cà phê, các em nên dùng ở mức vừa phải, tránh uống quá muộn trong ngày và không nên xem đó là “cứu cánh” để thức khuya. Đối với nước tăng lực, học sinh nên hạn chế tối đa, đặc biệt là trong giai đoạn gần thi. Việc giữ nhịp sinh hoạt ổn định, ngủ nghỉ điều độ và ăn uống cân bằng sẽ giúp các em có sức bền tốt hơn nhiều so với việc cố gắng duy trì sự tỉnh táo bằng các chất kích thích.

Cha mẹ cũng cần quan tâm đến thói quen sinh hoạt của con trong mùa thi. Thay vì chỉ nhắc con học nhiều hơn, phụ huynh nên để ý xem con có ngủ đủ không, có bỏ bữa không, có thường xuyên uống cà phê, trà đậm hoặc nước tăng lực không. Một lời nhắc nhẹ nhàng, một bữa ăn đủ chất, một ly nước ấm, một khoảng lặng để con nghỉ ngơi đôi khi có giá trị hơn rất nhiều so với những lời thúc ép.

Kỳ thi tốt nghiệp THPT là một dấu mốc quan trọng, nhưng sức khỏe của học sinh còn quan trọng hơn. Các em cần hiểu rằng chăm sóc sức khỏe không phải là lãng phí thời gian học tập, mà là điều kiện để học tập hiệu quả. Một trí nhớ tốt cần một giấc ngủ tốt. Một tinh thần bình tĩnh cần một cơ thể không bị quá tải. Một kết quả thi tốt không chỉ đến từ kiến thức, mà còn đến từ sự chuẩn bị toàn diện về thể chất và tâm lý.

Trường THPT Hưng Đạo mong rằng các em học sinh lớp 12 sẽ biết yêu thương và bảo vệ sức khỏe của mình trong mùa thi. Hãy học tập nghiêm túc, nhưng đừng học đến kiệt sức. Hãy cố gắng hết mình, nhưng đừng đánh đổi giấc ngủ, bữa ăn và sự bình an của bản thân chỉ để có thêm vài giờ ngồi trước trang sách.

Cà phê hay nước tăng lực có thể giúp các em tỉnh táo trong chốc lát, nhưng không thể thay thế một cơ thể khỏe mạnh và một tinh thần vững vàng. Trong mùa thi, điều quan trọng không phải là thức được bao lâu, mà là học được bao nhiêu trong trạng thái tỉnh táo, khỏe mạnh và bình tĩnh nhất.

BS. Khánh Hà